Historia instytutów świeckich

Instytuty Świeckie - Apostolstwo


Apostolstwo

Głębsze zjednoczenie z Chrystusem dzięki profesji rad ewangelicznych czyni szczególnie owocnym apostolstwo członków instytutów świeckich (por. KPK kan. 713 § 1-2), gdyż przez syntezę świeckości i konsekracji, mogą "[...] przepajać społeczeństwo nowymi energiami Królestwa Chrystusowego, dążyć do przemiany świata od wewnątrz mocą Błogosławieństw. [...] Dzięki temu instytuty świeckie zapewniają Kościołowi, każdy zgodnie z własnym charakterem, skuteczną obecność w społeczeństwie" (VC 10). Tymi słowami Ojciec Święty podkreśla wielkie znaczenie świeckich konsekrowanych dla misji Kościoła w świecie. Instytuty świeckie " pisze dalej Jan Paweł II " "[...] przeżywając swoją konsekrację w świecie i w łączności ze światem, starają się na podobieństwo zaczynu przepoić wszystko duchem ewangelicznym dla umocnienia i wzrostu Ciała Chrystusa. Aby osiągnąć ten cel, uczestniczą w funkcji ewangelizacyjnej Kościoła poprzez osobiste świadectwo życia chrześcijańskiego, czynne kształtowanie rzeczywistości doczesnych zgodnie z zamysłem Bożym, współpracę w służbie kościelnej wspólnocie w sposób zgodny ze świeckim stylem" (VC 32).

Apostolstwo świeckich konsekrowanych rozwija się w trzech zasadniczych kierunkach: a) rozszerzania zbawienia na rzeczywistości doczesne, dzięki czemu spełnia się pragnienie św. Pawła, aby "Bóg był wszystkim we wszystkich" (1 Kor 15, 28). Jest to zatem zapowiedź eschatologicznej pełni stworzenia w Chrystusie; b) świadectwo wynikające z "czynu i prawdy" (por. J 3, 18), na które współczesny świat zgłasza ogromne zapotrzebowanie (por. EN 41); c) oraz dzielenie się darem otrzymanych łask poprzez uświęcającą obecność chrześcijan w świecie[34].

Członkowie instytutów świeckich uczestniczą w zadaniu ewangelizacyjnym Kościoła. Pełnią zatem kapłańskie, prorockie i królewskie posłannictwo zlecone mu przez Chrystusa (por. ChL 14). Warto przy tym zauważyć, że soborowe i posoborowe nauczanie Kościoła wśród trzech posłannictw laikatu na pierwszym miejscu wymienia funkcję kapłańską (por. KK 31, 34-36)[35].

Skoro do istoty kapłaństwa należy zbawcze pośrednictwo, to posłannictwo kapłańskie świeckich polega głównie na uświęcaniu zadanej im rzeczywistości ziemskiej, przez włączenie jej w jedyne zbawcze pośrednictwo Chrystusa, stale aktualizowane w Ofierze Eucharystycznej. Również ich modlitwa wstawiennicza jest pełnieniem tego posłannictwa w świecie. Członkowie instytutów świeckich jako osoby konsekrowane spełniają tę funkcję w sposób szczególny. Podobnie bowiem jak Chrystus z racji swej Bosko-ludzkiej natury jest Najwyższym Kapłanem, tak członkowie instytutów świeckich ściśle zjednoczeni z Nim przez konsekrację i zarazem "zanurzeni" w świecie, mają szczególny tytuł dla pełnienia kapłańskiego posłannictwo Kościoła (por. KK 34).

Jeśli chodzi o profetyczne posłannictwo członków instytutów świeckich, to w całej rozciągłości odnosi się do nich treść zawarta w adhortacji apostolskiej Evangelii Nuntiandi, na co zwrócił uwagę Paweł VI[36]. Udział świeckich konsekrowanych w prorockim urzędzie Chrystusa polega bowiem na zobowiązaniu do tego, "[...] by z wiarą przyjęli Ewangelię i głosili ją słowem i czynem, demaskując śmiało i odważnie wszelkie przejawy zła. [...] winni oni zabiegać o to, by nowość i moc Ewangelii jaśniała w ich życiu codziennym, rodzinnym i społecznym, oraz cierpliwie i odważnie, pośród sprzeczności współczesnych czasów, dawać wyraz nadziei na przyszłą chwałę "także przez formy życia świeckiego"" (ChL 14). Podstawowym warunkiem spełnienia powyższego zobowiązania jest osobiste przyjęcie treści orędzia ewangelicznego, tak by Ewangelia stała się dla nich doświadczeniem aktualnie żywej Rzeczywistości (por. KO 25). Najskuteczniejszym zaś sposobem ewangelizowania jest osobisty kontakt oparty bardziej na świadectwie życia, aniżeli na przekazie doktrynalnym. Z uwagi na swój świecki charakter "[...] członkowie instytutów świeckich, laickich lub kleryckich, nawiązują relacje z innymi wiernymi w zwyczajnych sytuacjach codziennego życia" (VC 54).

Posłannictwo królewskie świeckich konsekrowanych polega na przywracaniu stworzeniu całej jego pierwotnej wartości i poddawanie go władzy Chrystusa Zmartwychwstałego. Jest to służba Królestwu Bożemu i "rozszerzanie go w dziejach", a zarazem pokonywanie królestwa grzechu i zła (por. ChL 14), najpierw jednak w sobie poprzez walkę duchową i postawę bezinteresownej służby, w której człowiek odnajduje się w pełni (por. KDK 24).

Chrześcijańska królewskość, szczególnie w odniesieniu do świeckich konsekrowanych, koresponduje z ideą "cywilizacji miłości", propagowaną głównie przez Jana Pawła II (por. DiM 14), do której czyni aluzję w omawianej Adhortacji, pisząc, iż "[...] w szczególny sposób służą nadejściu Królestwa Bożego osoby konsekrowane w instytutach świeckich" (VC 32). Przez "cywilizację miłości" rozumie się prymat osoby przed rzeczą, tego by "bardziej być", aniżeli "więcej mieć", pierwszeństwo etyki przed techniką oraz prymat miłosierdzia przed sprawiedliwością[37]. Aktualizacja "cywilizacji miłości" dokonuje się najbardziej w obszarze pracy zawodowej, będącej właściwym terenem apostolstwa świeckich konsekrowanych. Z tej racji od członków instytutów świeckich wymaga się wysokich kompetencji zawodowych, widząc w tym jeden ze skuteczniejszych środków ewangelizacji[38].

Obszary apostolstwa instytutów świeckich są bardzo zróżnicowane. Papież dostrzega przede wszystkim niezastąpioną rolę świeckich konsekrowanych w dziedzinie życia kulturalnego, gospodarczego i politycznego, gdzie mają oni być "[...] zaczynem mądrości i świadkami łaski" (VC 10). Równie ważnym obszarem apostolskiej działalności instytutów świeckich są misje ad gentes (por. VC 78). Spośród współczesnych "areopagów" misji Kościoła Jan Paweł II instytutom powierza zadanie formacji "[...] osób kierujących publicznymi i prywatnymi środkami przekazu oraz ich pracowników, tak aby z jednej strony zapobiegać szkodom powodowanym przez niewłaściwe ich używanie, a z drugiej przyczyniać się do podnoszenia poziomu programów przez treści zgodne z prawem moralnym i bogate w wartości humanistyczne i chrześcijańskie" (VC 99).

Świeccy konsekrowani podejmując się apostolskich zadań w świecie i wobec świata, czynią to w ścisłej jedności z Kościołem i niejako w jego imieniu, dlatego Paweł VI instytuty świeckie nazwał "[...] "doświadczalnym laboratorium", w którym Kościół sprawdza konkretne sposoby układania swoich stosunków ze światem"[39]. Biorąc zatem pod uwagę etyczno-kulturalną i społeczno-ekonomiczną kondycję współczesnego świata, można powiedzieć, że instytuty świeckie nie tylko odegrały istotną rolę prekursorów w teologicznej definicji laikatu i stanowią jego awangardę, ale są w jakimś sensie także awangardą Kościoła w Trzecim Tysiącleciu[40]. Podkreślił to kard. Antoniutti w cytowanym przemówieniu, mówiąc: "Kościół dzisiejszy widzi w instytutach świeckich nową wiosnę, pełną obietnic i nadziei"[41]. Podobnie wypowiedział się Paweł VI do zgromadzenia odpowiedzialnych generalnych instytutów świeckich (20 IX 1972): "Jak silny i żywotny ukazuje się w was Kościół Chrystusowy. [...] Oparci na Chrystusie Zbawicielu i za Jego przykładem pełnicie wzniosłą misję Kościoła w sposób wam właściwy i dla was charakterystyczny"[42].